Nowe L4: jak zmienią się prawa pracownika i kontrola ZUS?

Tylko od stycznia do września ZUS zakwestionował ponad 20 tys. zwolnień lekarskich, wstrzymując wypłaty na 34 mln zł. Już wkrótce wejdą przepisy, które mają jasno określić, co pracownik może robić na L4, a kiedy grozi mu utrata zasiłku.

Co wprowadza nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych?

21 listopada 2025 r. Sejm przyjął ustawę zmieniającą przepisy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz szereg powiązanych ustaw. Nowelizacja wprowadza istotne regulacje dotyczące tego, co pracownik może, a czego nie może robić podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim (L4).

Projekt doprecyzowuje kwestie związane zarówno ze sporadycznymi, incydentalnymi czynnościami o charakterze zawodowym, jak i z wykonywaniem pracy na rzecz innego pracodawcy w czasie korzystania ze zwolnienia.

Po uchwaleniu ustawy, ustawa została przekazana Marszałkowi Sejmu oraz trafiła na biurko Prezydenta, rozpoczynając dalszy etap procesu legislacyjnego.

Jaki jest cel nowych regulacji?

Celem projektowanych zmian jest uzupełnienie i uszczegółowienie obecnych przepisów, które z uwagi na brak precyzyjnych definicji takich pojęć jak „praca zarobkowa” czy „aktywność niezgodna z celem zwolnienia” od lat budzą wątpliwości interpretacyjne. Niedookreślone przesłanki prowadzą do rozbieżności w orzecznictwie i utrudniają jednolite stosowanie prawa, co nowa regulacja ma wyeliminować.

Co obecnie mówi ustawa?

Obowiązujące obecnie przepisy wskazują, że osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim nie może wykonywać pracy zarobkowej ani podejmować aktywności sprzecznej z celem L4. Choć na pierwszy rzut oka zasada ta wydaje się klarowna, brak ustawowych definicji pojęć „pracy zarobkowej” oraz „aktywności niezgodnej z celem zwolnienia” prowadzi do licznych wątpliwości w praktyce i wyklucza możliwość stosowania jakichkolwiek wyjątków.

W rezultacie w orzecznictwie pojawiały się sytuacje, w których pracownik tracił prawo do zasiłku chorobowego z powodu incydentalnych, krótkotrwałych czynności nawet takich, które trudno uznać za realne wykonywanie pracy. Jak wskazywał wiceminister Gajewski, zdarzały się przypadki utraty świadczenia z powodu:

zaniesienia obiadu mężowi do miejsca oddalonego zaledwie o 200 metrów od domu,
podpisania pojedynczej umowy,
podpisania jednej faktury za paliwo,
podpisania dokumentów pracowniczych dostarczonych choremu do domu przez żonę,
złożenia wniosku online i potwierdzenia go podpisem elektronicznym,
jednorazowego zalogowania się do firmowego systemu teleinformatycznego na kilka minut.

L4 – mniej niejasności, większa kontrola. Co zmienia nowa ustawa?

Nowe przepisy mają uporządkować zasady dotyczące zachowania pracownika podczas zwolnienia lekarskiego. Ustawa precyzuje, że ZUS zyska szersze możliwości kontrolne, ale jednocześnie trudniej będzie stracić prawo do zasiłku za drobne i incydentalne działania.

Najważniejsza zmiana dotyczy definicji „pracy zarobkowej”, którą określono jako każdą czynność przynoszącą dochód. Wyjątek stanowią działania incydentalne, czyli sporadyczne i krótkotrwałe czynności wynikające z istotnych okoliczności z wyłączeniem polecenia pracodawcy.

Nowe regulacje dopuszczają także częściową aktywność zawodową podczas L4, w tym pracę u innego pracodawcy, o ile nie jest sprzeczna z procesem leczenia. Zwykłe czynności, takie jak zakupy, wizyty lekarskie czy spacery, nie będą już podstawą do utraty świadczenia.

Ustawa doprecyzowuje, że zasiłek będzie można stracić jedynie za:

faktyczną pracę zarobkową (poza drobnymi czynnościami incydentalnymi),
działania mogące przedłużyć chorobę.

Nowelizacja pozostawia ogólną zasadę zakazu pracy podczas zwolnienia, ale wprowadza jasne wyjątki, które mają ograniczyć dotychczasowe nadużycia i niejednolitą interpretację.

Jakie działania podczas L4 nie będą uznawane za pracę zarobkową?

Nowe przepisy dopuszczają pewne aktywności, które wyjątkowo mogą nie zostać potraktowane jako praca, mimo że w okresie zwolnienia lekarskiego mogą wiązać się z uzyskaniem dochodu. Chodzi przede wszystkim o:

otrzymywanie przychodów, które nie wymagają osobistego wykonywania pracy, np. podpisywanie dokumentów finansowych przygotowanych przez inne osoby,
formalnoprawne prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej, gdy przedsiębiorca pełni wyłącznie funkcję nadzorczą,
aktywność wynikającą z potrzeb środowiskowych, społecznych lub publicznych

Co natomiast będzie uznawane za pracę zarobkową podczas zwolnienia?

Za naruszenie przepisów i wykonywanie pracy zarobkowej w czasie L4 uznane zostaną konkretne działania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, takie jak:

nadzorowanie pracowników,
obsługa klientów,
przyjmowanie i wydawanie towarów lub materiałów,

a także praca wykonywana w gospodarstwie rolnym.

Nowe przepisy dotyczące L4 mają uporządkować zasady korzystania ze zwolnień lekarskich i zmniejszyć liczbę nadużyć. Jednocześnie pracownicy zyskają większą pewność, które działania są dozwolone podczas choroby, a ZUS otrzyma jaśniejsze narzędzia kontroli. To jedna z najważniejszych zmian, które wejdą w życie w 2026 roku po zatwierdzeniu przez prezydenta.

Masz wątpliwości, czy Twoje działania są zgodne z przepisami?

Skontaktuj się z nami – pomożemy zadbać o bezpieczeństwo kadrowe Twojej firmy.

Kody chorób na zwolnieniu lekarskim (L4) – co widzi pracodawca i czego może się spodziewać?

Zwolnienia lekarskie to codzienność w prowadzeniu firmy. Dla przedsiębiorcy kluczowe jest nie tylko usprawiedliwienie nieobecności pracownika, ale także prawidłowe rozliczenie wynagrodzenia chorobowego i zasiłku. W praktyce często pojawia się pytanie: jakie informacje o chorobie pracownika widzi pracodawca na L4 i czy może je zweryfikować?

Czym jest kod choroby na zwolnieniu lekarskim?

Zwolnienie lekarskie (dawniej ZUS ZLA, dziś e-ZLA) wystawiane jest elektronicznie przez lekarza i trafia bezpośrednio do ZUS oraz do pracodawcy (płatnika składek). Na e-ZLA lekarz wpisuje kod choroby, czyli literę przypisaną do określonej grupy niezdolności do pracy. Kod ten nie wskazuje konkretnej jednostki chorobowej, a jedynie jej kategorię istotną z punktu widzenia prawa pracy i ubezpieczeń.

Wyróżniamy pięć kodów chorobowych:

Kod A – niezdolność do pracy po przerwie nieprzekraczającej 60 dni, spowodowana tą samą chorobą
Kod B – niezdolność do pracy w czasie ciąży
Kod C – niezdolność do pracy spowodowana nadużyciem alkoholu
Kod D – niezdolność do pracy spowodowana gruźlicą
Kod E – niezdolność do pracy spowodowana chorobą zakaźną o długim okresie wylęgania (powyżej 14 dni) lub chorobą ujawniającą się po dłuższym czasie

Czy pracodawca widzi kod choroby na L4?

Tak, pracodawca widzi na e-ZLA kod literowy (A, B, C, D lub E). Informacja ta jest niezbędna do:

prawidłowego ustalenia wysokości świadczenia (80% lub 100%),
określenia zasad wypłaty wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku,
rozliczeń z ZUS.

Czego pracodawca nie widzi?

Pracodawca nie ma dostępu do kodu statystycznego choroby, czyli konkretnego kodu ICD-10 (np. J06, M54, F41). Ta informacja jest widoczna wyłącznie dla ZUS, pacjenta i lekarza, a jej brak po stronie pracodawcy chroni prywatność pracownika i jego dane medyczne.

Czy pracodawca widzi ciążowe L4 (kod B)?

Tak ,pracodawca widzi kod B. Kod B jednoznacznie oznacza niezdolność do pracy w czasie ciąży i ta informacja jest jawna dla pracodawcy.

Dlaczego pracodawca widzi ciążowe L4, kod B?

Ponieważ ma ona bezpośredni wpływ na wysokość świadczenia, pamiętaj, że w przypadku ciąży pracownicy przysługuje 100% podstawy wymiaru zasiłku, a nie standardowe 80%. Pracodawca nie zna przyczyny medycznej zwolnienia, a jedynie fakt, że niezdolność do pracy pozostaje w związku z ciążą.

Co pracodawca może (a czego nie może) zrobić?

Pracodawca może:

sprawdzić kod choroby (A–E) na e-ZLA,
na tej podstawie prawidłowo ustalić wysokość świadczenia,
pracodawca w razie konieczności przekazuje dokumenty do ZUS w celu wypłaty zasiłku,
zaplanować zastępstwa lub reorganizację pracy.

Pracodawca nie może:

żądać od pracownika informacji o konkretnej chorobie,
domagać się dokumentacji medycznej,
kwestionować zwolnienia wyłącznie na podstawie „podejrzeń” (bez procedury ZUS),
różnicować sytuacji pracownika ze względu na stan zdrowia lub ciążę.

Co to oznacza w praktyce dla przedsiębiorcy?

Dla firm kluczowe jest jedno: kod choroby służy wyłącznie celom rozliczeniowym, a nie kontroli zdrowia pracownika.
Dlatego warto:

przeszkolić osoby odpowiedzialne za kadry i płace,
mieć jasne procedury dotyczące absencji chorobowych,
oddzielać kwestie organizacyjne od informacji wrażliwych,
pamiętać, że ochrona danych medycznych pracownika to obowiązek pracodawcy.

Zastanawiasz się jak zmienią się najnowsze prawa pracowników i kontrola ZUS na L4?

Sprawdź nasz artykuł – Nowe L4: jak zmienią się prawa pracownika i kontrola ZUS?

Masz wątpliwości, czy Twoje działania są zgodne z przepisami?

Skontaktuj się z nami – pomożemy zadbać o bezpieczeństwo kadrowe Twojej firmy.

Rewolucja w zwolnieniach lekarskich: Jakie zmiany wprowadza ZUS od 2025 roku?

Od 1 stycznia 2025 roku wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich, które całkowicie zmienią sposób ich wykorzystywania. ZUS zaostrza kontrolę i wprowadza dodatkowe regulacje, aby ograniczyć nadużycia. Jeśli korzystasz ze zwolnienia lekarskiego, musisz być świadomy nowych zasad, które mogą Cię dotknąć.

Praca na zwolnieniu lekarskim? ZUS mówi „stop”!

Zgodnie z nowymi przepisami, każda forma pracy zarobkowej podczas zwolnienia lekarskiego może pozbawić Cię prawa do zasiłku. Wyjątkiem są jedynie pilne sytuacje, takie jak podpisanie ważnych dokumentów, których brak mógłby spowodować poważne straty finansowe. Jednak i tutaj ZUS będzie bacznie przyglądał się takim przypadkom.

Kontrola ZUS – nawet spacer może być podejrzany!

Nowe przepisy precyzyjnie regulują, jakie aktywności na zwolnieniu są dozwolone. Spacer w ramach rekonwalescencji? Tak. Wyjazd za granicę? Tylko jeśli ZUS będzie mógł Cię tam skontrolować. Wszelkie działania, które nie służą leczeniu lub wydłużają proces powrotu do zdrowia, mogą skutkować utratą świadczeń.

Dwa etaty, jedno zwolnienie – co się zmienia?

Jeśli pracujesz na więcej niż jednym etacie, nowe przepisy dają lekarzowi możliwość wskazania, że możesz wykonywać określone obowiązki zawodowe mimo choroby. Oznacza to, że możesz jednocześnie otrzymywać zasiłek chorobowy z jednego tytułu i wynagrodzenie z drugiego.

Kontrola zwolnień lekarskich przez ZUS i pracodawcę

Firmy zatrudniające powyżej 20 pracowników zyskają prawo do samodzielnych kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich. Dodatkowo ZUS może w każdej chwili przeprowadzić kontrolę, zarówno na wniosek pracodawcy, jak i z własnej inicjatywy.

Dlaczego ZUS zmienia przepisy dotyczące zwolnień lekarskich?

Celem nowych regulacji jest ograniczenie nadużyć i zwiększenie uczciwości w systemie ubezpieczeń społecznych. Jednak krytycy twierdzą, że zmiany mogą prowadzić do nadmiernych kontroli i stresu dla pracowników, którzy obawiają się nieuzasadnionych oskarżeń o niewłaściwe wykorzystywanie zwolnień

Czy Twoje zwolnienie lekarskie przetrwa nową kontrolę ZUS? Dowiedz się więcej o nadchodzących zmianach i sprawdź, jak uniknąć problemów. Więcej szczegółów znajdziesz na oficjalnej stronie ZUS: kliknij tutaj.