W artykule podsumowujemy sukcesy tego rozwiązania, ale też sygnalizujemy wyzwania – szczególnie te wynikające z planowanych zmian podatkowych.

Czym jest fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna to forma prawna, która umożliwia zarządzanie majątkiem rodzinnym, jego ochronę oraz płynne przeprowadzenie sukcesji między pokoleniami. Najczęściej wykorzystywana jest przez właścicieli firm rodzinnych, którzy chcą oddzielić biznes od życia prywatnego i jednocześnie zapewnić ciągłość działania przedsiębiorstwa.

Najważniejsze cechy fundacji rodzinnej:

• nie ma właściciela – beneficjenci mają prawo do świadczeń, ale nie są właścicielami majątku,

• może pełnić funkcję holdingu rodzinnego,

• daje możliwość zaplanowania sukcesji na wiele lat do przodu.

Liczby mówią same za siebie

Do końca kwietnia 2025 r. złożono około 4 tys. wniosków o rejestrację fundacji rodzinnych. 2,5 tys. z nich zostało już wpisanych do rejestru, który prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. To bardzo dużo jak na zaledwie dwa lata funkcjonowania przepisów.

Eksperci są zgodni – fundacja rodzinna była potrzebna i wypełniła lukę w polskim systemie sukcesji biznesowej. Jej popularność pokazuje, że przedsiębiorcy chcą zabezpieczać majątek i myśleć długofalowo.

Planowane zmiany i obawy przedsiębiorców

Sukces fundacji rodzinnych nie oznacza braku zagrożeń. W 2024 r. Ministerstwo Finansów zapowiedziało zmiany w opodatkowaniu fundacji, które – zdaniem wielu ekspertów – mogą osłabić zaufanie do tej instytucji.

Rozważane zmiany obejmują m.in.:

• objęcie świadczeń dla beneficjentów daniną solidarnościową (4% od nadwyżki ponad 1 mln zł),

• 19% CIT od sprzedaży majątku przez fundację w ciągu 15 lat od nabycia,

• uzależnienie zwolnienia podatkowego od długoterminowego „trzymania” majątku,

• wyłączenie niektórych przychodów (np. z najmu krótkoterminowego) ze zwolnienia podatkowego.

Takie propozycje mogą zniechęcić część przedsiębiorców do zakładania fundacji rodzinnej – zwłaszcza tych, którzy nie chcą ryzykować zmian reguł gry po zaledwie dwóch latach.

Fundacja rodzinna – sukcesja, a nie optymalizacja

Wielu ekspertów podkreśla, że fundacja rodzinna nie jest narzędziem agresywnej optymalizacji podatkowej. Jej celem ma być sukcesja, ochrona majątku i inwestowanie z myślą o przyszłych pokoleniach.

Co ważne, polskie przepisy już teraz przewidują mechanizmy przeciwdziałania nadużyciom – np. przez kontrolę działalności fundacji, ograniczenia dotyczące działalności gospodarczej czy możliwość odmowy wydania opinii zabezpieczającej.

Rejestracja fundacji rodzinnej – co trzeba poprawić?

Na dziś największym problemem praktycznym jest długi czas oczekiwania na rejestrację – nawet do 8 miesięcy. Wynika to m.in. z:

• papierowej formy wniosków (w przeciwieństwie do elektronicznego KRS),

• braku zasobów kadrowych w sądzie w Piotrkowie Trybunalskim.

Usprawnienie procedur rejestracyjnych mogłoby znacząco zwiększyć atrakcyjność tej instytucji.

Co może zrobić biuro rachunkowe w kontekście fundacji rodzinnej?

Jeśli rozważasz założenie fundacji rodzinnej lub już ją prowadzisz, pamiętaj, że to rozwiązanie wymaga również bieżącej obsługi księgowej i podatkowej. Biuro rachunkowe może Ci pomóc m.in. w:

• prowadzeniu ewidencji przychodów i kosztów fundacji,

• naliczaniu CIT i przygotowywaniu deklaracji podatkowych,

• wsparciu w rozliczeniach z beneficjentami,

• analizie skutków planowanych zmian podatkowych,

• kontakcie z urzędami w przypadku wątpliwości interpretacyjnych.

Prowadzenie fundacji rodzinnej to nie tylko planowanie majątku – to także obowiązki księgowe, które warto powierzyć doświadczonemu zespołowi.

A więc..

Fundacja rodzinna to ciekawe i skuteczne narzędzie ochrony oraz przekazywania majątku. Działa już 2,5 tysiąca takich podmiotów w Polsce – mimo pewnych obaw związanych ze zmianami w przepisach. Jeśli chcesz wiedzieć, czy to rozwiązanie będzie korzystne w Twojej sytuacji – porozmawiaj z księgowym, który zna temat od strony praktycznej.

Artykuł Fundacja rodzinna – dwa lata obowiązywania przepisów pochodzi z serwisu Chandon Waller & Partners.

1. Cel działalności fundacji

„Zwykła” fundacja: Zgodnie z ustawą o fundacjach z 1984 roku, fundacje mogą być powoływane, by realizować cele społecznie lub gospodarczo użyteczne. Przykładami takich celów są m.in. ochrona zdrowia, rozwój nauki, oświata, kultura, opieka społeczna czy ochrona środowiska. Fundacje te nie mogą być zakładane w celu zaspokojenia prywatnych potrzeb założyciela ani członków jego rodziny.

Fundacja rodzinna: Wprowadzenie fundacji rodzinnej do polskiego systemu prawnego w 2023 roku miało na celu ochronę majątku rodzinnego oraz umożliwienie przekazywania go kolejnym pokoleniom. Fundacje rodzinne nie muszą realizować celów społecznych, a ich głównym zadaniem jest zarządzanie majątkiem oraz zapewnienie stabilności finansowej beneficjentom – w szczególności członkom rodziny założyciela.

2. Beneficjenci

Zwykła fundacja: W przypadku tradycyjnej fundacji, beneficjentami jej działalności są najczęściej społeczeństwo lub określone grupy społeczne, które mają korzystać z realizowanych przez fundację projektów, programów, czy usług. Fundacja nie może być powołana wyłącznie z myślą o korzyściach dla prywatnych osób czy grup.

Fundacja rodzinna: Beneficjentami fundacji rodzinnej są głównie członkowie rodziny fundatora, choć mogą to być również inne osoby wskazane przez fundatora. W tym przypadku fundacja pełni rolę swego rodzaju “skarbnicy rodzinnej”, zarządzając majątkiem w sposób, który pozwala na przekazywanie środków beneficjentom, co może obejmować m.in. wypłaty finansowe, dostęp do majątku czy inne formy wsparcia.

3. Majątek fundacji

Zwykła fundacja: Fundator, zakładając zwykłą fundację, musi wnieść określony majątek, który pozwoli na realizację celów statutowych. Wartość majątku, jaka musi być wniesiona, nie jest ściśle określona przez ustawę, ale musi być wystarczająca do prowadzenia działalności.

Fundacja rodzinna: Przy zakładaniu fundacji rodzinnej również należy wnieść majątek (minimalna wartość funduszu założycielskiego to 100 tys. zł), jednak w tym przypadku majątek ten nie jest wykorzystywany do realizacji celów społecznych, lecz do zarządzania i inwestowania w interesie beneficjentów. Fundacja rodzinna może posiadać udziały w firmach, nieruchomości, a także inne aktywa, które służą do generowania dochodu na rzecz rodziny.

4. Zarząd i kontrola

Zwykła fundacja: W fundacjach tradycyjnych fundator może pełnić rolę członka zarządu, ale jego wpływ na funkcjonowanie organizacji po jej założeniu jest ograniczony. Zarząd fundacji działa w ramach wyznaczonych celów statutowych i jest zobowiązany do realizacji tych celów zgodnie z prawem i regulaminem fundacji.

Fundacja rodzinna: W fundacji rodzinnej fundator ma znacznie większą kontrolę nad zarządzaniem majątkiem, nawet po założeniu fundacji. Może on określać, jak mają być dysponowane środki, a także wskazać beneficjentów i zasady wypłat. Ponadto, fundator może pełnić funkcję w radzie fundacji rodzinnej, co daje mu możliwość nadzoru nad realizacją założeń fundacji.

5. Opodatkowanie i aspekty finansowe

Zwykła fundacja: Zwykłe fundacje są zwykle zwolnione z opodatkowania dochodów w zakresie, w jakim realizują cele statutowe o charakterze społecznym. Oznacza to, że większość dochodów, które są przeznaczone na cele statutowe, nie podlega opodatkowaniu.

Fundacja rodzinna: Opodatkowanie fundacji rodzinnej jest bardziej złożone. Co do zasady fundacja rodzinna jest objęta zwolnieniem z podatku dochodowego. Jednak jest wiele sytuacji, kiedy ten podatek należy zapłacić. Przykładami takich sytuacji są na przykład realizacja świadczenia na rzecz beneficjenta (podatek 15%) czy prowadzenie przez fundację rodzinną działalności gospodarczej, której zakres wykracza poza ramy wskazane w ustawie (podatek 25%). Prowadząc księgowość fundacji rodzinnej należy każdą transakcję analizować indywidualnie pod kątem opodatkowania.

6. Proces zakładania

Zwykła fundacja: Aby założyć fundację, niezbędne jest sporządzenie aktu założycielskiego, ustalenia wysokości funduszu założycielskiego, a także stworzenia statutu organizacji (wraz ze wskazaniem celów statutowych). Następnie fundacja musi zostać wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Fundator musi również wnieść majątek, który będzie podstawą działalności fundacji.

Fundacja rodzinna: Proces założenia fundacji rodzinnej jest podobny, jednak wymaga większej precyzji w określeniu zasad zarządzania majątkiem. Niezbędne jest złożenie przez fundatora lub fundatorów oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej przed notariuszem w akcie założycielskim lub testamencie. Konieczne jest sporządzenie statutu fundacji rodzinnej oraz przekazanie majątku na fundusz założycielski. Fundację rodzinną należy zgłosić do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Ustawa o fundacji rodzinnej wprowadza szczegółowe przepisy dotyczące m.in. składu majątku fundacji, zasad wypłat dla beneficjentów oraz procedur wewnętrznych fundacji, co sprawia, że proces jej tworzenia jest bardziej skomplikowany niż w przypadku zwykłej fundacji.

Podsumowanie różnic między fundacjami

Choć fundacje rodzinne i tradycyjne fundacje mają pewne cechy wspólne, ich cele, struktura oraz sposób zarządzania majątkiem są zasadniczo różne. Zwykłe fundacje służą realizacji celów społecznych, a fundacje rodzinne mają na celu ochronę i zarządzanie majątkiem rodzinnym. Wybór między tymi formami organizacyjnymi zależy od indywidualnych potrzeb i priorytetów fundatora – zarówno w kontekście celów, jakie chce osiągnąć, jak i sposobu zarządzania majątkiem.

O fundacjach rodzinnych pisaliśmy również tutaj:

Fundacja rodzinna – 7 korzyści

Artykuł Fundacja rodzinna – 6 rzeczy, które odróżniają ją od innych fundacji pochodzi z serwisu Chandon Waller & Partners.